Տնային աշխատանք || (Ֆիզիկա) 17.11.2022

1․ Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 100 Վ լարման ցանցին:

U = 100 Վ   |  100 Վ / 2,5 Վ = 40
U1 = 2,5 Վ

2․ 35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:  

Nk 9-5-2-8.jpg

R1 = 35 Օմ  |  U1/U2 = R1/R2 = 35 Օմ / 7 Օմ = 5
R2 = 7 Օմ    |  R2-ի ծայրում լարումը փոքր է 5 անգամ

3․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R1 = 6 Օմ, իսկ R2 = 8 Օմ: 

Nk 9-6-1-2.jpg

R1*R2/R1+R2=R

6*8/6+8=16

R=16

4․ Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 33 Օմ է: 

image-5f26d071.png

R1*R2/R1+R2=R

33*33/33+33=66

R=66

5․ Լարումը նկարում պատկերված շղթայի տեղամասում 50 Վ է, իսկ հոսանքի ուժը՝ 1 Ա: Որոշեք երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը, եթե առաջինինը՝ 5 Օմ է: 

13.jpg

R1=5 Օմ

U=50 Վ

I=1 Ա

R2=?

———

R=U:l U=R

R=50

R2=50-5=45

Պատ`. R=50, R2=45

Գրիպի տարածումը ֆիզիկայի տեսանկյունից || Նախագիծ․ (Ֆիզիկա)

Նպատակները՝ Փորձնականորեն պարզել գրիպի վիրուսով վարակվելու հավանականությունը նույն դասարանի աշակերտների, ինչպես նաև այն սեռի մարդկանց շրջանում, որոնք ավելի զգայուն են այս վարակի նկատմամբ: Թոքերի ծավալը չափելով։

Խնդիրները՝ Ուսումնասիրել գրիպի վիրուսը և ինչպես է այն տարածվում։ Հաշվարկել թոքերի ծավալը. Ամփոփեք ուսումնասիրության արդյունքները.


Գրիպը լայնորեն տարածված վիրուսային հիվանդություն է, որն ախտահարում է շնչառական ուղիների լորևձաթաղանթը: Գրիպով հիվանդանում են բոլոր տարիքի մարդիկ, բոլոր եղանակներին, քանզի վիրուսի հանդեպ ընկալունակությունը շատ բարձր է, իսկ հիվանդությունից հետո ձեռք բերված իմունիտետը հաճախ կորչում է վիրուսի հարուցիչների նոր հատկություններ ձեռք բերելու պատճառով:

Ինչից կարող է այն առաջանալ և ինչպես է այն տարածվում

Վարակի աղբյուրը հիվանդ մարդն է, ով շրջապատի համար վտանգավոր է հիվանդության առաջին օրից մինչ լրիվ ապաքինումը։ Գրիպի հարուցիչն ախտահարում է շնչուղիների լորձաթաղանթը, որտեղից լորձի փոքրիկ մասնիկները վիրուսի հետ միասին հազալու, փռշտալու և խոսելու ժամանակ արտազատվում են արտաքին միջավայր և վարակում շրջապատի անձանց։

Գրիպ կարող է առաջանալ այն ժամանակ, երբ գրիպի վիրուսը ընկնում է վերին շնչառական ուղիներ, քայքայում և թեփոտում է լորձաթաղանթի վերին շերտի բջիջները: Շնչելիս, խոսելիս, հազալիս և փռշտալիս վիրուս պարունակող թեփոտված բջիջները պոկվում են և վարակում շրջապատողներին։ Վարակվում են նաև հիվանդի օգտագործած կենցաղային առարկաների միջոցով:

Թոքեր

Թոքերն օժտված են չափազանց մեծ առաձգականությամբ և գտնվում են կրծքավանդակի փակ խոռոչում՝ գրավելով նրա համարյա ամբողջ ծավալը։ Բնականոն պայմաններում չափահաս առողջ մարդը հանգիստ ժամանակ մեկ րոպեում կատարում է 16−20 շնչառական շարժում։ Հանգիստ ներշնչման ժամանակ մարդը ներշնչում է մոտ 500 սմ³ օդ և նույնքան էլ արտաշնչում: Ի դեպ, այդ օդից միայն 360 սմ³-ն է հասնում թոքեր, իսկ մնացած 140 սմ³-ը մնում է շնչառական ուղիներում և գազափոխանակությանը չի մասնակցում:


Վարկած՝ Որոշել դասարանի աշակերտների շրջանում գրիպի տարածման հնարավորությունը, ինչպես նաև, թե սեռերից որն է ավելի ընկալունակ վարակի նկատմամբ՝ հաշվարկելով աշակերտների կողմից արտաշնչված և ներշնչված օդում մոլեկուլների կոնցենտրացիան:

Դասարանում, եթե աշակերտներից մեկը ունի հետևյալ ախտանշաններից մեկը՝

  • ջերմություն (39-40°),
  • հազ,
  • կոկորդի ցավ,
  • մարմնի ջարդվածության զգացողություն,
  • հոգնածություն,
  • գլխացավ։

նշանակում է, որ նա հիվանդ է և վարակվելու հավանականությունը բավականին մեծ է(դա արդեն կախված է իմունային համակրգից)։

Տղամարդկանց և կանանց հորմոնալ տարբերությունները ուղղակիորեն արտացոլվում են վիրուսային վարակի ընթացքի վրա: Ընդհանուր առմամբ էգերի օրգանիզմում գրանցվել է ավելի ուժեղ դիմադրողականություն վարակի նկատմամբ, քան արուների մոտ

Ոչ ավանդական էներգիայի աղբյուրների զարգացումը որպես ավանդականի այլընտրանք ||Նախագիծ․ (Ֆիզիկա)

Նպատակը՝ Ուսումնասիրել ներկայիս էներգիա ստանալու ոչ ավանդական եղանակները։

Խնդիրները՝

Գտնել համապատասխան տեղեկատվություն և վերլուծել այն:

Պարզել, թե որոնք են էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները:

Պարզել, թե որոնք են էներգիա ստանալու ուղիները:

Պատմել դրանց զարգացման պատմության մասին։

Իմանալ էներգիա ստանալու և օգտագործելու սկզբունքները:Ուսումնասիրել մեր տարածաշրջանի այլընտրանքային աղբյուրները։


Էներգիան ֆիզիկական մեծություն է, որը բնութագրում է մարմնի աշխատանք կատարելու ունակությունը։ Ֆիզիկայում էներգիան  սկալյար ֆիզիկական մեծություն է։ Էներգիան ունի տարբեր ձևեր` կինետիկ, պոտենցիալ, ջերմային, գրավիտացիոն, ձայնային, առաձգական, էլեկտրամագնիսական էներգիաները։

Պարզել, թե որոնք են էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները:

Էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներ ասելով հասկանում ենք էներգիայի ցանկացած տեսակ, որոնք կարող են փոխարինել էներգիայի ավանդական աղբյուրներին և որոնց յուրացման արդյունքում ձևավորվում է այլընտրանքային էներգետիկան: Այլընտրանքային էներգետիկան ավելի լայն հասկացություն է, որն իր մեջ ընդգրկում է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների յուրացումը, ինչպես նաև էներգիայի ստացման «մաքուր», էներգախնա և «կանաչ» տեխնոլոգիաները:

Վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներից հատկապես կարևորվում են՝ հողմային, ջրային, արևային, երկրաջերմային, կենսազանգվածի ռեսուրսները: Հողմային, արևային և երկրաջերմային ռեսուրսները ավելի շուտ հանդիսանում են անսպառ բնական ռեսուրսներ, քան վերականգնվող ռեսուրսներ։

Ընդհանրապես էներգիայի այլընտրանքային ռեսուրսները յուրացնող տեխնոլոգիաներից են՝ հողմային կայանները, արեգակնային ֆոտովոլտայիկ կայանները, կենտրոնացված արևային էներգիայի (ջերմային) կայանները, արևային մարտկոցները, արևային ջրատաքացուցիչները, հիդրոկուտակիչ կայանները, ջերմային պոմպերը, փոքր հիդրոէլեկտրակայանները, կենսազանգվածով աշխատող կայանները և սարքավորումները, կենսավառելիքների ստացման տեխնոլոգիաները, էլեկտրական և հիբրիդային տրանսպորտային միջոցները, ջրածնային էներգիայի ստացման տեխնոլոգիաները, էներգախնայողություն ապահովող համակարգերը և այլ հարյուրավոր տեխնոլոգիաներ:

Պարզել, թե որոնք են էներգիա ստանալու ուղիները:

Էներգիա ստանալու ուղիներից մեկն է հողմաէներգետիկան։ Այն գիտության և տեխնիկայի ճյուղ է,որը մշակում է քամու էներգիայի օգտագործման տեսական հիմունքները, մեխանիկական, էլեկտրական և ջերմային էներգիա ստանալու համար։ Հողմաէներգիան, որ գործնականում անսպառ է, օգտագործվում է ջրի բարձրացման, դրենաժի, հացահատիկը աղալու, կուտակիչները լիցքավորելու համար և արտադրական այնպիսի պրոցեսներում, որոնք թույլատրում են էներգիայի մատակարարման ընդհատումներ։

Պատմել դրանց զարգացման պատմության մասին։

Արևի և քամու էներգիան էլեկտրական էներգիայի փոխարկելու նորագույն տեխնոլոգիաները առայժմ շատ թանկ կարժեն, և դեռևս 1992-1996 թվականների սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի հետևանքները հաղթահարող մեր հանրապետությունը առանց զարգացած երկրների էական աջակցության անկարող է արագ զարգացնել ոլորտները: Հայաստանն ունի քամու էներգիայի օգտագործման է հեռանկարային գոտիներ: 2003 թ.-ին, ԱՄՆ-ի Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) աջակցությամբ և <<NREL>> կազմակերպության համագործակցությամբ ավարտվեցին Հայաստանի քամիների կադաստրի պատրաստման աշխատանքները:

Վարկած. հնարավո՞ր է, որ այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրներն ավանդական աղբյուրների ամենաշահավետ փոխարինողն են։

Կարծում եմ այո, քանի որ այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրները ունեն բավականին շատ լավ կողմեր։ Օրինակի համար եկեք տեսնենք քամու օգնությամբ էներգիա ստանալու առավելությունները․

  • քամու էներգիան օգնում է փրկել շրջակա միջավայրը;
  • կրճատվում է ավանդական էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործումը.
  • կրճատվում է կենսոլորտ վնասակար արտանետումների քանակը.
  • երբ էներգիա արտադրող ստորաբաժանումները գործում են, smog չի առաջանում.
  • քամու էներգիայի օգտագործումը բացառում է թթվային անձրևի հավանականությունը.
  • ոչ մի ռադիոակտիվ թափոն

Դասարանական աշխատանք (Ֆիզիկա) 03.11.2022

2.1.14

Տրված է

t = 10վ | I = q/t

q = 2Կլ| I = 2Կլ/10վ = 0,2Ա

______

I = ?

2.1.16.

Տրված է

t = 10ր = 600վ| I = q/t

q = 360Կլ | I = 360/600 = 0,6Ա

____________

I = ?

2.1.18

Տրված է

I = 10Ա| q = It

t = 10վ | q = 10 * 10 = 100Կլ

_______

q = ?

2.1.20

Տրված է

q = 30Կլ | t = q/I

I = 0,5Ա | t = 30/0,5 = 60վ

________

t = ?

3.1.6

Տրված է

q = 15Կլ | A = Uq

U = 220Վ| A = 15 * 220 = 3300Ջ

________

A = ?

3.1.8

Տրված է

U = 12Վ | A = Uq

q = 4Կլ | A = 12 * 4 = 48Ջ

________

A =?

3.1.10

Տրված է

q = 2 Կլ | U = A/q

A = 18Ջ| U = 18/2 = 9Վ

———

U = ?

Դասարանական աշխատանք (Ֆիզիկա) 13.10.2022

Տևողությունը 10․10- 14․10 2022 թ․

Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությունները կարող են լինել թույլ կամ ուժեղ, ունենալ իրենց քանակական բնութագիրը:

Էլեկտրական հոսանքը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հոսանքի ուժ:Հոսանքի ուժը ցույց է տալիս հողորդիչի լայնական հատույթով մեկ վայրկյանի ընթացքում անցնող լիցքի քանակը:Եթե կամայական հավասար ժամանակներում հաղորդչի լայնական հատույթով անցնում են լիցքի նույն քանակը, ապա ադպիսի հոսանքն անվանում են հաստատուն հոսանք:

Հաստատուն հոսանքի ուժը նշանակում են I  տառով:Հաստատուն հոսանքի ուժը դրական սկալյար մեծություն է, որը հավասար է հաղորդչի լայնական հատույթով հոսանքի ուղղությամբ t ժամանակում անցած q լիցքի հարաբերությանը այդ ժամանակին:

I=q/t,  Միավորների միջազգային համակարգում հոսանքի ուժի միավորը կոչվում է ամպեր(Ա), ի պատիվ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անդրե Ամպերի (1775-1836թ.): 

Հոսանքի ուժի միջոցով, եթե այն հայտնի է, կարելի է որոշել t ժամանակում հաղորդիչով անցնող լիցքի մեծությունը. q=I⋅t։

Մեկ կուլոնն այն լիցքն է, որն անցնում է հաղորդչի լայնական հատույթով 1 վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հաղորդչում  1Ա է: 

DOC000697281

Հոսանքի ուժը չափում են հատուկ սարքի՝ ամպերաչափի  միջոցով: 

Ամպերաչափի պայմանական նշանն է`

Ամպերաչափը միացնում են հաջորդաբար էլեկտրական շղթայի այն բաղադրիչին, որի հոսանքի ուժը պետք է չափեն:

Ամպերաչափի «+» սեղմակը անհրաժեշտ է միացնել այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռից, իսկ «» նշանով սեղմակը՝ այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է բացասական բևեռից:

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ՝

1․ Որքա՞ն է նկարում պատկերված ամպերաչափի չափման սահմանը: 

100Ա

2․ Հաշվեք կայծակի տևողությունը, եթե 18000Ա հոսանքի ուժի դեպքում կայծակի խողովակի ընդլայնական հատույթով անցնում է 40 Կլ լիցք:

Տրված է

q = 40Կլ |t = q/l = 40/18000 = 0,002

l = 18000Ա |

_______________

t = ?

3․ Որոշեք էլեկտրական սարքում հոսանքի ուժը, եթե 5 րոպեում նրանով անցել է 400 Կլ լիցք:

t = 5ր |l = q/t = 400/5 = 80Ա

q = 400Կլ |

—————

l = ?

4․ Որքա՞ն ժամանակում շիկացման թելիկով կտեղափոխվի 48 Կլ լիցք, եթե հոսանքի ուժը նրանում 1.5 Ա է:

q = 48Կլ |t = q/l = 48/1.5 = 32

l = 1.5Ա |

—————
t = ?

5․ Ի՞նչ սարքերից է կազմված նկարում պատկերված էլեկտրական շղթան:

Նկարում պատկերված էլեկտրական շղթան կազմված է վոլտաչափ, մարտկոցից և սպառիչից։

6․ 40 վայրկյանում քանի՞ էլեկտրոն կանցնի վոլֆրամե հաղորդալարի լայնական հատույթով, եթե նրանում հոսանքի ուժը 4.8 Ա է:

t = 40վ |q = tl = 40 * 4.8 = 192

l = 4.8Ա |

—————

q = ?

Դասարանական աշխատանք (Ֆիզիկա) 06.10.2022

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ

1․Ինչպիսի՞ շարժում են կատարում ազատ էլեկտրոնները մետաղե հաղորդչում, երբ այն անջատված է գալվանական էլեմենտից:

  • չեն շարժվում
  • քաոսային և միաժամանակ ուղղորդված
  • միայն քաոսային
  • միայն ուղղորդված

2․Շիկացման թելիկով հոսանքի անցման ժամանակ հոսանքի  ո՞ր ազդեցությունն է՝ ջերմային, կենսաբանական, քիմիական, թե մագնիսական, նպաստում լուսարձակման  առաջացմանը:

_elektrik_devresi_herodevyapilir_7-20140117-170926.gif

Ջերմային

3․Նկարում հոսանքի ո՞ր ազդեցությունն է պատկերված:

tumblr_inline_naumjypHGD1skr4va.jpg
  • քիմիական
  • մագնիսական
  • կենսաբանական
  • ջերմային

4․Դրական իոնների ուղղորդված շարժման ժամանակ հոսանք կառաջանա, թե՞ չի առաջանա:

image004.jpg

Կառաջանա

5․Ինչո՞վ (ջրով, սովորական կրակմարիչով, թե չոր ավազով) կարելի է հանգցնել հոսանքի աղբյուրին միացված հաղորդչում առաջացած կրակը:

Մեկից ավելի պատասխանի դեպքում դրանք անջատեք ստորակետով:

Սովորական կրակմարիչով, ավազով

1422870101_3c88da41c435292bb58bfd3e542ba43d0e1afdc3_726.jpg

6․Ո՞ր մասնիկների շարժումով է պայմանավորված էլեկտրական հոսանքը աղաջրի լուծույթում:

0011-011-KHimicheskoe-dejstvie-elektricheskogo-toka-Vpervye-bylo-otkryto-v-1800g.jpg
  • էլեկտրոնների
  • նեյտրոնների
  • դրական իոնների
  • բացասական իոնների

7․Ո՞րն է/որո՞նք են նախադասոության ճիշտ շարունակություն(ներ)ը:

Հաղորդալարում էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը՝

1) դրական մասնիկների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
2) բացասական մասնիկների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
3) ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
4) ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժման հակառակ ուղղությունն է

Տնային աշխատանք (Ֆիզիկա) 05.10.2022

Տնային առաջադրանք՝ դաս 6 և 7։ Պատասխանել դասգրքի էջ 24-ի 1-5 հարցերին։

1)Ազատ լիցքակիրները, դա լիցքավորված մասնիկներն են, որոնք օրինակ՝ իոններն են, էլեկտրոններն են և այլն։

բ․էլեկտրոլիտներում

2)Լիցքավորված մասնիկների մասնիկների ուղղորդված շարժումն անվանում են էլեկտրական հոսանք։

3)Փորձում Բ էլեկտրացույցից դեպի Ա-ն էլեկտրոնների ուղղորդված շարժման, այսինքն՝ էլեկտրական հոսանքի գոյության վկայությանը լուսադիոդի կարճատև լուսարձակում է, որը տևում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ երկու էլեկտրավույցների բացվածքի անկյունները չեն հավասարվել։

4) Նկարագրվոծ փորձում էլեկտրական հոսանք ուղեկցվում է լուսադիոդի լուսարձակմամբ, այսիքն հոսանքը դրսևորում է լուսային ազդեցություն։

5)Որպես էլեկտրական հոսնքի ուղղություն ընտրվել է դրական լիցքերի շարժման ուղղությունը:

1)Որպեսզի հոսանքը չընդատվի, պետք է մետաղալարի ներսում ստեղծել էլեկտրական դաշտ և պահպանել և այն։

2)Որպեսզի հոսանքը տևական ժամանակ գոյություն ունենա, անհրաժեշտ է հոսանքի աղբյուրի առկայություն:

3)Գալվանական տարրը կազմված է երկու տարբեր մետաղե ձողերից կամ թիթեղներից, որոնք կոչվում են էլեկտրոդներ։

4)Էլեկտրական շղթաները ներկայացնող գծագրերը կոչվում են էլեկտրական սխեմաներ: Էլեկտրական շղթայի յուրաքանչյուր տարր սխեմայում պատկերվում է հատուկ պայմանական նշանով: Նշաններից մի քանիսը ներկայացված են աղյուսակում:

5)Եթե հաղորդալարերի միջոցով հոսանքի սպառիչը՝ օրինակ լամպը կամ զանգը միացվի հոսանքի աղբյուրին, ապա նրանց միջով հոսանք կանցնի՝ լամպը կլուսարձակի, զանգը կհնչի:

6)Հոսանքի ցանկացած նմանօրինակ աղբյուր երկու բևեռ ունի՝ դրական (+) և բացասական (-): Այդ բևեռների մոտ կուտակված տարբեր լիցքերը պայմանավորված են հոսանքի աղբյուրի ներսում ընթացող քիմիական ռեակցիաներով: Ռեակցիաները տեղի են ունենում հատուկ լուծույթի մեջ խորասուզված հաղորդիչների՝ էլեկտրոդների միջև:

7)Բազմակի օգտագործվող գալվանական աղբյուրներն անվանում են կուտակիչներ։

9)Բացի հոսանքի քիմիական աղբյուրից կան նաև հոսանքի ֆիզիկական աղբյուրներ, որտեղ մեխանիկական, ջերմային, էլեկտրամագնիսական, լուսային և այլ էներգիաներ փոխակերպվում են էլեկտրականի: Այդպիսի հոսանքի աղբյուրի օրինակ է էլեկտրական գեներատորը:

Տնային աշխատանք (Ֆիզիկա) 23.09.2022

Էլեկտրական երևույթները բացատրելու համար անհրաժեշտ է պարզել ատոմի կառուցվածքը: Այդ ուղղությամբ առաջին հայտնագործությունը կատարեց անգլիացի գիտնական Ջ.  Թոմսոնը: 1898 թվականին նա հայտնաբերեց ատոմի կազմի մեջ մտնող և տարրական լիցք կրող փոքրագույն մասնիկը՝ էլեկտրոնը:

Էլեկտրոնը անհնար է «զատել» իր լիցքից, որը միշտ միևնույն արժեքն ունի: Տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներում պարունակվում են տարբեր թվով էլեկտրոններ: Շարունակելով ատոմի կառուցվածքի բացահայտման հատուկ փորձերը, անգլիացի գիտնական Էռնեստ Ռեզերֆորդը 1911թ.-ին ներկայացրեց ատոմի կառուցվածքի վերաբերյալ իր մոդելը, որն անվանեցին մոլորակային:

Ըստ Ռեզերֆորդի նյութի՝ յուրաքանչյուր ատոմ կարծես փոքրիկ Արեգակնային համակարգ է, որի կենտրոնում դրականապես լիցքավորված միջուկն  է: Էլեկտրոնները պտտվում են միջուկի շուրջը նրա չափերից շատ ավելի մեծ հեռավորությունների վրա, ինչպես մոլորակները Արեգակի շուրջը:

Տարբեր տարրերի ատոմները միմյանցից տարբերվում են իրենց միջուկի լիցքով և այդ միջուկի շուրջը պտտվող Էլեկտրոնների թվով: 

Screenshot_2.png

Դ. Ի. Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակում տարրերի կարգաթիվը՝ Z-ը, համընկնում է սովորական վիճակում տվյալ տարրերի ատոմի մեջ պարունակվող էլեկտրոննեի թվի հետ, հետևաբար էլեկտրոնների գումարային լիցքը ատոմում հավասար է՝

qէլ.=−Z⋅e

Միջուկի լիցքը կլինի՝

qմիջ.=+Z⋅e

Ատոմի միջուկը ևս բարդ կառուցվածք ունի. նրա կազմության մեջ մտնում են տարրական դրական լիցք կրող մարմիններ՝ պրոտոններ:

qp=e=1,6⋅10−19կլ

Պրոտոնի զանգվածը մոտ 1840 անգամ մեծ է էլեկտրոնի զանգվածից: Դատելով միջուկի լիցքից կարելի է պնդել.

Ատոմի միջուկում պրոտոնների թիվը հավասար է տվյալ քիմիական տարրի կարգահամարին՝ Z-ին:

Ինչպես ցույց տվեցին հետազոտությունները, բացի պրոտոններից միջուկի պարունակում է նաև չեզոք մասնիկներ, որոնց անվանում են նեյտրոններ:

 Նեյտրոնի զանգվածը փոքր ինչ մեծ է պրոտոնի զանգվածից: Նեյտրոնների թիվը միջուկում նշանակում են N տառով: 

Միջուկի պրոտոնների՝  Z թվի և նեյտրոնների N թվի գումարին անվանում են միջուկի զանգվածային թիվ և նշանակում A տառով:

A=Z+N, որտեղից՝ N=A−Z

A-ն կարելի է որոշել Մենդելեևի աղյուսակից՝ կլորացնելով տրված տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը մինչև ամբողջ թիվ:

Այսպիսով, ատոմի կենտրոնում դրական լիցք ունեցող միջուկն է, որը կազմված է Z պրոտոնից և N նեյտրոնից, իսկ միջուկի շուրջը, եթե ատոմը չեզոք է, պտտվում են Z Էլեկտրոններ:

Որոշ դեպքերում ատոմները կարող են կորցնել մեկ կամ մի քանի էլեկտրոններ: Այդպիսի ատոմն այլևս չեզոք չէ, այն ունի դրական լիցք և կոչվում է դրական իոն: Հակառակ դեպքում, երբ ատոմին միանում է մեկ կամ մի քանի էլեկտրոն, ատոմը ձեռք է բերում բացասական լիցք և վեր է ածվում բացասական իոնի:

p-08a-2.gif

Էլեկտրական դաշտ

Լիցքավորված մարմինների փոխազդեցությունը ներկայացնող փորձերից երևում է, որ նրանք ի վիճակի են միմյանց վրա ազդել տարածության վրա: Ընդ որում, որքան մոտիկ են էլեկտրականացված մարմիններն, այնքան ուժեղ է նրանց միջև փոխազդեցությունը:

Screenshot_5.png

Նմանատիպ փորձեր կատարելով անօդ տարածության մեջ, երբ պոմպի միջոցով անոթի միջից օդը դուրս էր մղված, գիտնականները համոզվեցին, որ էլեկտրական փոխազդեցություն հաղորդելու գործին օդը չի մասնակցում:

Screenshot_6.png

Լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության մեխանիզմն իրենց գիտական աշխատանքներում ներկայացրեցին անգլիացի գիտնականներՄ. Ֆարադեյը և Ջ. Մաքսվելլը: Նրանց ուսմունքի՝ մերձազդեցության տեսության համաձայն, լիցքավորված մարմիններն իրենց շուրջը ստեղծում են էլեկտրական դաշտ, որի միջոցով էլ իրագործվում է էլեկտրական փոխազդեցությունը:

Էլեկտրական դաշտը մատերիայի հատուկ տեսակ է, որը գոյություն ունի ցանկացած լիցքավորված մարմնի շուրջ:

Մեր զգայարանների վրա այն չի ազդում, հայտնաբերվում է հատուկ սարքերի օգնությամբ:

Էլեկտրական դաշտի հիմնական հատկություններն են.

1. Լիցքավորված մարմնի էլեկտրական դաշտը որոշ ուժով ազդում է իր ազդեցության գոտում հայտնված ցանկացած այլ լիցքավորված մարմնի վրա:

zar1.gif
zar2.gif

2. Լիցքավորված մարմնի էլեկտրական դաշտը մարմնին մոտ տիրույթում ուժեղ է, իսկ նրանցից հեռանալիս թուլանում է:  

images.jpg

Այն ուժը, որով էլեկտրական դաշտն ազդում է լիցքավորված մարմնի վրա, անվանում են էլեկտրական ուժ՝Fէլ:

Այդ ուժի ազդեցության տակ էլեկտրական դաշտում հայտնված լիցքավորված մասնիկը ձեռք է բերում արագացում, որն ըստ ՆյուտոնիII օրենքի հավասար է a=Fէլm, որտեղ m−ը մասնիկի զանգվածն է:

Էլեկտրական դաշտը կարելի է գրաֆիկորեն պատկերել ուժագծերի օգնությամբ:

Էլեկտրական դաշտի ուժագծերն այն ուղղորդված գծերն են, որոնք ցույց են տալիս դրական լիցքավորված մասնիկի վրա ազդող ուժի ուղղությունն այդ դաշտում:

silovielinii2.jpg
electric-field.jpg
image002.png

Նկարում պատկերված են կետային լիցքերի և լիցքավորված թիթեղների էլեկտրական դաշտի ուժագծերը:

Եթե մասնիկի լիցքը դրական է, ապա ուժագծերի ուղղությամբ շարժվելիս նրա արագությունը կաճի, հակառակ ուղղությամբ շարժվելիս՝ կնվազի: Իսկ եթե մասնիկի լիցքը բացասական է, ապա նրա արագությունը կաճի ուժագծերին հակառակ շարժման դեպքում:

Տանը՝  Գրել էջ 14 հարցեր՝ 1-6, էջ 16 հարցեր՝ 1-5, էջ 20 հարցեր՝ 1-6։ Աշխատանքները հրապարակել անհատական բլոգներում և հղումը ուղարկել էլեկտրոնային հասցեիս։

1) Ատոմի կենտրոնում դրական լիցքավորված միջուկն է։ Միջուկից՝ նրա չափերից շատ ավելի մեծ հեռավորությամբ գտնվում են էլեկտրոնները։ Ըստ նրա ենթադրության ատոմը նման փոքրիկ արեգակնային համակարգին, որի կենտրոնում ատոմային միջուկն է։

2) Տարբեր տարրերի ատոմները սովորական վիճակում տարբերվում են իրարից միջուկի շուրջ առկա էլեկտրոնների թվով։

3) Տվյալ քիմիական տարրի գլխավոր բնութագիրը ոչ թե էլեկտրոնների թիվ է, այլ միջուկի լիցքն է։

4) Միջուկում կան դրականապես լիցքավորված մասնիկներ։ Դրանք անվանում են պրոտոններ։

5)Ջրածինը կազմված է մեկ պրոտոնից և մեկ էլեկտրոնից։

Հելիումը կազմված է երկու նեյտրոնից, երկու պրոտոնից և երկու էլեկտրոնից։

Բերիլիումը կազմված է չորս պրոտոնից, հինգ նեյտրոնից և չորս էլեկտրոնից։

6)Մեկ կամ մի քանի էլեկտրոն կորցրած ատոմն արդեն չեզոք չէ և ունի դրական լիցք, որը կոչվում է դրական իոն։ Իսկ եթե ատոմին միանա մեկ կամ մի քանի էլեկտորն ապա ատոմը ձեռք կբերի բացասական լիցք՝ վերածելով բացասական իոնի։

1)Մարմնի ամբողջական բացասական լիցքը բացարձակապես արժեքով հավասար է դրական լիցքին, այլ կերպ ասած՝ մարմինը լիցք չունի և էլեկտրաչեզոք է։

2)Ատոմները մոտեցնելիս այդ էլեկտրոններից մի մասը կարող է մեկից անցնել մյուսին։ Այսինքն՝ երկու մարմիններ իրար հպելիս որոշակմի թվով ատոմներ մեկից անցնում են մյուսը։

3) Շփումով էլեկտրականացնելիս մարմիններից մեկը լիցքավորվում է դրական լիցքով, մյուսը բացասաման։

4)Այն մարմինը, որը տվել է իր էլեկտրոնների մի մասը, կստանա դրական լիցք, մյուս մարմինը, որը վերցրել է այդ էլեկտրոնները՝ բացասական լիցք:

5)Եթե մարմինների համակարգը շրջապատի հետ լիցք չի փոխանակում, այդ մարմինների լիցքերի հանրահաշվական գումարը մնում է անփոփոխ:

Փորձնական եղանակով հաստատված այս պնդումը կոչվում է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենք:

1)Այն մարմինները, որոնք ընդունակ են իրենց միջով էլեկտրական լիցք հաղորդել, կոչվում են էլեկտրականության հաղորդիչներ:

2)Մեկուսիչներ են կոչվում այն մարմինները, որոնցով էլեկտրական լիցք չի հաղորդվում:

3)Մեկուսիչներ են էբոնիտը, սաթը, հախճապակին, պլաստմասսան, մետաքսը, կապրոնը, կերոսինը, օդը և այլն:

Մարդու մարմինը, բոլոր մետաղները, հողը, աղերի, թթուների և հիմքերի լուծույթներն էլեկտրականության հաղորդիչներ են:  

4)Եթե լիցքավորված մարմինը դնենք օդահան պոմպի զանգի տակ և օդի զանգից հանենց, ապա կտեսնենք, որ էլեկտրարչաթի սլաքը նորից շեղվում է։ (Նկ․ 12)

5)Էլեկտրականացած մարմինների միջև փոխազդեցության ուժերի գոյությունն ապացոցող փորձերից հետևում է, որ էլեկտրական լիցք ունեցող մարմինները փոխազդում են լինելով միմիանցից հեռու: Որքան մոտիկ են էլեկտրականացած մարմինները, այնքան դրանց միջև փոխազդեցությունն ուժեղ է, որքան հեռու այնքան թույլ:

6)Էլեկտրական դաշտը մատերիայի հատուկ տեսակ է, որը գոյություն ունի ցանկացած լիցքավորված մարմնի շուրջ:

Տնային աշխատանք (Ֆիզիկա) 21.09.2022

1) Նախորդ դասընթացներից ծանոթ ենք իներցիայի, ձգողության, ծանրության, մագնիսական և շփման ուժերի հետ։

2)Նրանց գրավիտացիոն փոխազդեցությունը չի երևում, քանի որ այն շատ փոքր է։

3) Շփված պլասմասսայե գրիչը ձգում է թերթի շերտը։

4)Նույն ձողով շփված թղթի երկու շերտերը իրար վանում են։

5)Իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող ուժը կոչվում է էլեկտրանացում։

6)Հույները սաթը անվանում էին <<էլեկտրոն>>, որից էլ առաջացել է էլեկտրականություն բառը։

7)Էլեկտրական լիցքերը ունեն երկու տեսակ՝ դրական և բացասական։

8) Նույն նշանի լիցքերը իրար վանում են։

9)Երկու անշարժ, կետային լիցքերի փոխազդեցության ուժի մեծությունը ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլների արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է դրանց հեռավորության քառակուսուն:

10)ՄՀ-ում էլեկտրական լիցքի միավորը կուլոնն է։

1) Էլեկտրացույցի աշխատանքը հիմնված է լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության վրա:

2)Մետաղյե շրջանակին ագուցված պլաստմասային խցանի միջով իջեցված է մետաղի ձող, որի ծայրին ամրացված է ալյումինի նրբաթիթեղի երկու թիթեղ։ Շրջանը երկու կողմիծ փակված է ապակիով։

3)էլեկտրացույցի համեմատ այն թերթիկների փոխարեն մետաղի ձողով ամրացված է ալյումինե թեթև սլաք, որը լիցքավորվելով ձողից, որոշակի անկյունով նրանից վանվում է՝ պտտվելով O կետով առանցքի շուրջ։

4)Որքան մեծ է էլեկտրացույցի լիցքը, այնքան մեծ է թերթիկների բացման անկյունը։ Որքան մեծ է էլեկտրաչափի լիցքը, այնքան մեծ սլաքի շեղման անկյունը։

5)Մեկուսիչ բռնակ ունեցող հաղորդիչ ձողը միացնենք երկու էլեկտրաչափերի գնդերին, որոնցից մեկը լիցքավորված է։ Մի էլեկտրաչափի լիցքի կեսը անցնում է մյուս էլեկտրաչափին։

6)Էլեկտրական լիցքը կարելի է բաժանել այնքան ժամանակ, մինչև մնացած լիցքն արդեն հնարավոր չի լինի հայտնաբերել էլեկտրաչափով։

7)q0= 1,6 * 10-19 Կլ

Դասարանական աշխատանք (Ֆիզիկա) 13.09.2022

Դասարանում

1․ Ինչպե՞ս են փոխազդում միմյանց հետ թելից կախված 2 ձողերը

I ձող — մետաքսով շփված ապակե

II ձող — մետաքսով շփված ապակե

  • վանում են
  • չեն փոխազդում
  • ձգում են

2․ Ո՞ր դեպքում լիցքավորված/չլիցքավորված մարմինները միմյանց կվանեն:

  • 1_4.png
  • 1_2.pngայս դեպքում մարմինները իրար վանելու են
  • 1_9.png

3․Լիցաքավորված գնդի մոտ կախված խցանե A և B գնդիկները լիցքավորված են:

Ի՞նչ նշան ունեն գնդիկների լիցքերը:

Screenshot_4.png
  • A բացասական, B դրական
  • A դրական, B դրական
  • A բացասական, B բացասական

4․ Ինչպե՞ս կփոխվի երկու կետային լիցքերի փոխազդեցության ուժը , եթե դրանց հեռավորությունը  և լիցքերից յուրաքանչյուրի արժեքը փոքրացվի 8 անգամ:

01_080-point-charge.png
  • կմեծանա 8 անգամ
  • չի փոխվի
  • կմեծանա 16 անգամ
  • կփոքրանա 8 անգամ

5․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 6 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 36 անգամ:

6․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 2 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 4 անգամ: