Դասարանական աշխատանք || (Քիմիա) 05.12.2022

Թթուներ են կոչվում այն բարդ նյութերըորոնք կազմված են ջրածնի ատոմներից /որոնք կարող են տեղակալվել մետաղի ատոմներով/ և թթվային մնացորդից։

Անթթվածին

Բանաձև — H2S

Անվանում — Ծծմբականջրածնական թթու

Մնացորդ — S2-(սուլֆիդ)

Թթվածնավոր թթուներ

Բանաձև — HNO2

Անվանում — ազոտային թթու

Մնացուրդ — NO2(նիտրատ)

———————————

Բանաձև — HNO3

Անվանում — ազոտական թթու

Մնացորդ — NO3(նիտրատ)

———————————

Բանաձև — HSO4

Անվանում — ծծմբական թթու

Մնացորդ — SO4(սուլֆատ)

______________________

Բանաձև — H2CO3

Անվանում — ածխաթթու

Մնացորդ — CO32 (կարբոնատ)
HCO3 (հիդրոկարբոնատ) 

_______________________

Բանաձև — HSO3

Անվանում — ծծմբական թթու

Մնացորդ — SO2-3 (ծծումբի դիօքսիդ)

————————————

Բանաձև — H2SO4

Անվանում — ծծմբաթթու

Մնացորդ — SO2-4 (սուլֆատ, ծծումբիդ)

———————————

Բանաձև — H2SiO3

Անվանում — մետաղաջրածնային թթու

Մնացորդ — SiO2-3 (սիլիցիումի դիօքսիդ)

______________________

Բանաձև — H3PO4

Անվանում — օրթոֆոսֆորական թթու

Մնացորդ — PO34(ֆոսֆատի իոն)

————————————

Բանաձև — HCH3OO

Անվանում — մեթանէդիոլ

Մնացորդ — CH3OO (մեթիլպերօքս)

_______________________

Բանաձև — HH2PO4

Անվանում -երկջրածնային ֆոսֆատ

Մնացորդ — H2PO24(դիջրածին հիպոֆոսֆիտ)

————————————

Բանաձև — HC17H35COO

Անվանում — ստեարաթթու

Մնացորդ — C17H35COO(թթվային հիմք)

Տնային աշխատանք (Քիմիա) 20.11.2022

Թեմատիկ հարցեր.

  • Ինչպե՞ս  են  դասակարգվում  նյութերն  ըստ  բաղադրության

Նյութերը ըստ բաղադրության դասակարգվում են պարզ և բարդ նյութերի: Պարզ նյութերն են այն նյութերը, որոնք կազմված են միատեսակ քիմիական տարրի ատոմներից: Պարզ նյութերը դասակարգվում են մետաղների և ոչ մետաղների: Բարդ նյութեր են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են երկու կամ ավելի քիմիական տարրի ատոմներից: Բարդ նյութերը դասակարգվում են օրգանական և անօրգանական նյութերի:

  • Ինչպե՞ս  են  դասակարգվում  նյութերն  ըստ  ծագումնաբանության

Նյութերը ըստ ծագունաբանության դասակարգվում են ՝ օրգանական և անօրգանական նյութերի: Օրգանական նյութերն են օրինակ ՝ սպիտակուցները, ածխաջրերը, ճարպերը, թթուները և այլն:

  • Անօրգանական  նյութերի  ինչպիսի՞ օրինակներ  գիտեք

Անօրգանական նյութերից են ՝ կարբիդները, կարբոնատները, ածխածնի օքսիդը և այլն։

  • Օրգանական  նյութերի  ինչպիսի՞  օրինակներ  գիտեք։

Օրգանական նյութերն են, օրինակ՝ ճարպերը, ամինաթթուները, գլյուկոզը, բնական գազը նավթը և այլն։

  • Ո՞ր  նյութերն  են  ավելի  շատ, օրգանականը, թե՞ անօրգանականը, պատասխանը հիմնավորեք:

Քանի որ ոչ բոլոր տարրերն են պարունակում ածխածին, այդ պատճառով անօրգանական նյութերը ավելի շատ են։

Դասարանական աշխատանք || Քիմիական ռեակցիանների տեսակները(Քիմիա)

1.Ածխածնի ատոմի կառուցվածքի յուրահատկությունը։

2.Իզորմերի երևույթը իզոմերներ։

3.Հոմոլոգիա երևույթը հոմոլոգներ։

Քիմիական ռեակցիայի տեսակները

Քիմիական երևույթ, քիմիական փոխարկում, քիմիական ռեակցիաների դեպքում առաջանում են նոր նյութեր, նոր ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիոլոգիական հատկություններ։

Քիմիական ռեակցիանների տեսակներն են ՝

  • Միացման — օրինակներ՝ երկու բարդ նյութերի՝ կալցիումի օքսիդի և ջրի փոխազդեցությունից ստացվում է մեկ  ավելի բարդ նյութ՝ կալցիումի հիդրօքսիդ:Երկու պարզ նյութերի՝  ալյումինի և յոդի փոխազդեցությունից առաջանում է մեկ բարդ նյութ՝ ալյումինի յոդիդ:
  • Քայքայման — օրինակներ՝ մեկ բարդ նյութից՝ պղնձի (II) հիդրոքսիդի քայքայումից առաջանում են երկու բարդ նյութ՝ պղնձի (II) օքսիդ և ջուր: Մեկ բարդ նյութի՝ ջրի քայքայումից առաջանում են երկու պարզ նյութ՝ջրածին և թթվածին:
  • Տեղակալման — օրինակներ՝ պարզ նյութ՝ ցինկի և բարդ նյութ աղաթթվի փոխազդեցությունից առաջանում են նոր պարզ նյութ՝ ջրածին և բարդ նյութ՝ ցինկի քլորիդ կամ ցինկի և աղաթթվի փոխազդեցությունը:

Zn+2HCl=H2↑+ZnCl2

  • Փոխանակման — օրինակներ՝ երբ բարդ նյութերի միջև,որտեղ նրանք  փոպանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով:

  • Ջերմանջատիչ — օրինակներ՝ մեթանի այրումը։

Կալցիում (Քիմիա)

Կալցիում

Քիմիական նշան՝ Ca

Կարգաթիվը՝ 20

Այն գտնվում է պարբերական համակարգի 2 խմբի գլխավոր ենթախմբում։ 

Ատոմների արտաքին էլեկտրոնային թաղանթում ունեն էլեկտրոն:

Ունի 6 կայուն իզոտոպ:

Որտեղ է հանդիպում կալցիումը բնության մեջ

Բնության մեջ զգալի քանակներով հանդիպում է կալցիումի ֆոսֆատը՝ Ca2(PO4)2, որից ստանում են սպիտակ ֆոսֆոր, ֆոսֆորական թթու և ֆոսֆորական պարարտանյութեր։

Ստացման եղանակներ

Կալցիումը ստանում են էլեկտրոլիզի ենթարկելով քլորիդի հալույթը։

{\mathsf  {4CaO+2Al\rightarrow CaAl_{2}O_{4}+3Ca}}

Ֆիզիկական հատկություններ

Կալցիումը սպիտակ արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է։ Հայտնի է ալոտրոպիկ երկու ձևափոխությամբ։ 

Քիմիապես շատ ակտիվ է, միացություններում՝ երկարժեք։ Սովորական ջերմաստիճանում կալցիումը հեշտությամբ փոխազդում է օդի թթվածնի և խոնավության հետ, դրա համար էլ այն պահում են փակ, հերմետիկ անոթներում կամ հանքային յուղի մեջ։

Քիմիական հատկություններ

Օդում կամ թթվածնի միջավայրում տաքացնելիս կալցիումը բոցավառվում է՝ առաջացնելով հիմնական օքսիդը՝ CaO:

{\displaystyle {\mathsf {2Ca+O_{2}\rightarrow 2CaO,}}}

Հայտնի են նաև կալցիումի գերօքսիդները՝ CaO2 և CaC4։ Սառը ջրի հետ կալցիումը սկզբում փոխազդում է արագ, հետո փոխազդեցությունը դանդաղում է՝ Ca(OH)2 թաղանթի առաջացման պատճառով։{\displaystyle {\mathsf {Ca+2H_{2}O\rightarrow Ca(OH)_{2}+H_{2}\uparrow .}}}

Որտեղ են կալցիումը կիրառում

Կալցիումի համաձուլվածքները մեծ կիրառություն ունեն տեխնիկայում։

Որտեղ է հանդիպում կալցիումը օրգանիզմում

Կալցիումը կենսածին և կենսական պրոցեսների բնականոն ընթացքի համար անհրաժեշտ տարր է։ Գտնվում է կենդանիների և բույսերի բոլոր հյուսվածքներում։

Ca անհրաժեշտ է որոշ բջիջների կառուցվածքի ձևավորման, արտաքին բջջաթաղանթների բնականոն թափանցելիության պահպանման, ձկների և այլ կենդանիների ձվաբջիջների բեղմնավորման, մի քանի ֆերմենտների ակտիվացման համար։

  

Ինքնաստւգման   առաջադրանքներ (Քիմիա) մաս 1

  • Ո՞ր  շարքում   են  գրված  միայն  ֆիզիկական  մարմիններ.

     1 )  քանոն, ապակի, գիրք, մեխ, ալյումին, ազոտ
     2)  սեղան, համակարգիչ, տետր, վարդ, մատանի
     3)  երկաթ, ֆոսֆոր, բաժակ,  գրիչ, թթվածին
     4)  պղինձ, ջուր,  սոդա,  արծաթ, ոսկի, ջրածին

  • Ո՞ր  շարքում  են  նյութերը  ներկայացված  ըստ  մարդու  օրգանիզմում  դրանց   զանգվածային   բաժնի  նվազման.
  •  ածխաջրեր, ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր
  • սպիտակուցներ, ջուր, ճարպեր, ածխաջրեր
  • սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ջուր, ճարպեր
  • ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր

  • Ո՞ր  շարքում  են  չվերականգնվող  բնական  պաշարների  անվանումները.

       1)   բնական  գազ, անտառային  ծածկույթ, օդ, ջուր

       2)  մաքուր  ջուր, բերրի  հող, նավթ, ածուխ

       3)  բույսեր, կենդանիներ, մետաղներ, օդ

       4)  մետաղներ, բնական  գազ, ածուխ, նավթ

  • Քանի՞  նյութ  է ներկայացված  հետևյալ  բառակապակցություններում. 

    ջրի  կաթիլ,  պղնձե  թաս,  ալյումինե կաթսա, ռետինե գնդակ, պղնձե  կուժ, սառցե  դղյակ.

    1)  3                                         2)  6                                           3)  4                                        4)  5

  • Նշվածներից  ո՞ր  շարքում   են   գրված  միայն   օրգանական   նյութեր.
    1)  ջուր, թթվածին, կավիճ, սպիրտ, ճարպ, քլոր
    2)  կերակրի աղ, սպիտակուց, ճարպ, ազոտ, մեթան
    3)  սախարոզ, քացախաթթու, գլյուկոզ, սպիրտ, օսլա
  • սոդա, ջուր, ածխաթթու գազ, բենզոլ, ացետոն, օզոն

  • Ո՞ր  շարքում  են  գրված  միայն  պարզ  նյութեր.
  •  ջուր, ալմաստ, ամոնիակ, օքսիդ, աղ
  •  ծծումբ, ֆոսֆոր, սոդա, ազոտ, թթու, հիմք
  •  թթվածին, ալմաստ,  օզոն, ֆուլերեն, ֆոսֆոր
  •  երկաթ,  ավազ,  դոլոմիտ, գրաֆիտ, մարմար

  • Քանի՞   քիմիական  տարր  է  առաջացնում  հետևյալ  պարզ  նյութերը`   թթվածին,  կարբին, սև  ֆոսֆոր, օզոն, ալմաստ, կարմիր  ֆոսֆոր, ֆուլերեն, գրաֆիտ, սպիտակ   ֆոսֆոր.  

      1)  6                                   2)  3                                 3)  4                                      4)  5

  • Քանի՞  բարդ  նյութ  է  գրված`  ջրածին,  թթու,  գլյուկոզ, ազոտ,  կաուչուկ,  հիմք, սախարոզ,  ալմաստ,  օսլա,  օքսիդ, երկաթ, ածխաթթու գազ,  աղ,  բութան, օզոն. 
  • 5                                  2)   7                                 3)   9                                  4)   10
  • Ո՞ր շարքում  են  գրված  միայն  բարդ  նյութերի  բանաձևեր.

    1)   Al, HCl,  Cu, Na2SO4                                                 3)  H2O, N2, MgO,  Ni, S8

    2)   AgBr, H2, CaCO3, P4                                                4)  NaOH, CO2, NH3, CuSO4

  •  Ո՞ր շարքում  են  առկա  միայն  կովալենտային  կապերով  միացություններ.

     1)  NaCl, HCl, Cl2, NaHCO3                                      3)  H2, NH3, H2O, CH4

    2)  KBr, HNO3, CaO, P4                                            4)  N2, Br2, CuSO4, Fe

  • Հետևյալ  մոլեկուլներից  որոնցու՞մ  է  առկա  և՛  իոնային, և՛  կովալենտային  կապ.

  ա)  H2      բ)   CH4      գ)  NH3      դ)  Na2O2       ե)  N2H4      զ) NH4Cl      է)  CaCl2      ը)  Na2O

1) դ, զ                           2)  ա, բ, գ                               3)   դ, ե, զ                              4)  է, ը    

  • Սովորական պայմաններում  (20 oC)  ո՞ր  շարքի  բոլոր  նյութերն  են  գազեր.

       1)  կալիումի ֆտորիդ,  բրոմ,  յոդ,  ջուր

       2)  կերակրի  աղ, սոդա,  կավիճ, սպիրտ

       3)  քլոր, ածխաթթու  գազ,  թթվածին, ազոտ

       4)  կարմիր ֆոսֆոր,  օզոն, բրոմ, յոդ, օսլա

  • Որո՞նք  են  մոլեկուլային   բյուրեղավանդակով  պարզ  նյութեր. 

ա)  Cալմաստ           բ)  P4               գ)  S8                   դ) Si                ե)   I2       զ)  Cգրաֆիտ       է)  Pսև                       ը)  Br2

1)  բ, գ, է, ը                   2)   ա, դ, զ, է                       3) բ, դ, զ,ը                           4)  բ, գ, ե, ը 

  • Ինչպիսի՞ ագրեգատային  վիճակում  կարող  է  գտնվել  սնդիկը.

       1)  միայն  պինդ  վիճակ                                  3)  միայն  հեղուկ  վիճակում

       2)  միայն  գազային վիճակում                       4)  բոլոր  երեք  վիճակներում      

                                                   

  • Որքա՞ն   է   ոսկու   ձուլակտորի   զանգվածը,  որի   ծավալը   4սմ3  է, իսկ  ոսկու         

      խտությունը  19,3 գ/սմ3 է.

     1) ս2) 9,65գ                          3)  77,2գ                                4) 4,825գ

  •   Ո՞ր  մեծությունը  կամ  հատկանիշը  կարող  է  փոփոխվել  քիմիական    

       ռեակցիաների  ընթացքում.     ա) մոլեկուլների  թիվը,          բ)  ատոմների  թիվը,            

       գ)  նյութի  բնույթը,  դ)  նյութերի  գումարային  զանգվածը,  ե)  նյութերի  գույնը.

       1)  բ,գ,դ                         2)  ա,գ,ե                          3)  ա,բ,ե                           4)  բ,գ,դ

  •  Ո՞րն  է  ֆիզիկական  երևույթ.

      1)  ջուրը  տաքացնելիս` պղպջակների  անջատվելը

      2)  պղպջակների  անջատվելը  ջուրը  էլեկտրոլիզի  ենթարկելիս

      3)  օզոնի  առաջացումը  ամպրոպի  ժամանակ

      4)  գլյուկոզի  խմորվելը

  •  Հետևյալ  երևույթներից  որո՞նք  են  քիմիական.

      ա)  անձրևի  տեղալը                                                         ե)  երկաթի  ժանգոտումը

      բ)  մագնեզիումի  այրումը  թթվածնում                        զ)  սպիրտի  թորումը

      գ)  սնդիկի  գոլորշիանալը                                               է)  պղնձե  իրերի  կանաչելը

      դ)  ցինկի  փոխազդեցությունը  աղաթթվի  հետ

      1)  ա, բ, գ, դ                 2)   բ, դ, ե, է                    3)  բ, դ, ե, զ                    4)  ա, բ, գ, զ

  • Հետևյալ  նյութերից   չորս  սյունակով  առանձնացրեք  օքսիդները, հիմքերը, թթուներն  ու 

     աղերը, նշեք  յուրաքանչյուրի  անվանումը.  HNO3,  Na2O,  Ca(OH)2, AgNO3,  BaO,  HCl, CO2

     Al2O3, NaHCO3, Fe(OH)2, K2SiO3, NaCl, H2SO4, MgO, NaOH, H3PO4, SO3, CaCl2, CuSO4, Al(OH)3.

      Օքսիդ       Հիմք         Թթու             Աղ
Na2O, BaO, CO2Ca(OH)2,HNO3, , NaHCO3AgNO3, HCl,
Al2O3, MgOFe(OH)2H2SO4, H3PO4K2SiO3, NaCl
SO3NaOH CaCl2, CuSO4
 Al(OH)3  

  •  Ո՞ր  շարքում  են   տարրերը   ներկայացված   ըստ   երկրակեղևում   դրանց  տարածվածության  նվազման.

       1)  ալյումին, թթվածին, սիլիցիում, երկաթ                  

      2)  սիլիցիում, թթվածին, ալյումին, երկաթ

      3)  թթվածին, սիլիցիում, ալյումին, երկաթ

      4)  թթվածին, ալյումին, երկաթ, սիլիցիում

  •  Ո՞րն  է  երկրակեղևում  առավել  տարածված  մետաղը. 1)ալյումին                  2)  պղինձ                      3)  երկաթ                     4)  մագնեզիում

  • Ո՞րն  է  Տիեզերքում  ամենատարածված  տարրը.

     1)  թթվածին                  2)  ջրածին                     3)  ածխածին                4)  ազոտ

  •  Որքա՞ն  է  կենսածին  տարրերի` C, H, O, N, P, S  պարունակությունը կենդանի    

      օրգանիզմում  ըստ  զանգվածի ( %).    

    1)  24 %                            2)   97 %                          3)  76 %                        4)  62%

  • Երկրակեղևում  թթվածնի  և  սիլիցիումի  զանգվածային  բաժինները  հավասար  են     

      0,48    և  0,28, համապատասխանաբար: Երկրակեղևում  թթվածնի  ատոմների  թիվը   

      քանի՞   անգամ   է  մեծ  սիլիցիումի  ատոմների  թվից.   

     1)   2                                2)  2,5                              3)  3                                 4)  4

  •  Ո՞րն  է  զանգվածի  ատոմային  միավորը(զ.ա.մ.).
  • 13C ատոմի  զանգվածի  1/12  մասը                   3)  12ատոմի  զանգվածի 1/12  մասը
  • 12C ատոմի  զանգվածը                                        4)  2H  ատոմի   զանգվածը

  •  Ո՞ր տարրական  մասնիկներից   է  կազմված  ատոմը.
        1)  միայն էլեկտրոններից
        2)  նեյտրոններից և էլեկտրոններից
        3)  պրոտոններից, էլեկտրոններից և նեյտրոններից
        4)  միայն պրոտոններից

  •  Ո՞ր շարքում   է  գրված  ֆոսֆոր, թթվածին, ածխածին, երկաթ և ազոտ   քիմիական      

      տարրերի նշանները.
     1) F, C, P, Si, Na
    2)  O, C, Li, K, Ba
    3)  P, O, C, Fe, N
    4)  K, Na, P, Fe, C

Դասարանական աշխատանք (Քիմիա) 06.11.2022

<<Անօրգանական  նյութերի  հիմնական  դասերի  վերաբերյալ գիտելիքների  ընդհանրացում>>

Առաջադրանքներ.  1). Հետևյալ նյութերից ընտրեք անօրգանական նյութերը և գրեք դրանց քիմիական բանձևերը. թթվածին, կերակրի աղ, շաքար, երկաթ, ջուր, քլոր, խմելու սոդա, գլյուկոզ, ծծմբական թթու, ազոտ, սպիտակուց, պղինձ, գինու սպիրտ, ածխաթթու գազ, շմոլ գազ, ճարպ:

Թթվածին — O, կերակրի աղ — NaCl, երկաթ — Fe, ջուր — H2O, խմելու սոդա — NaHCO₃, ծծմբական թթու — H₂SO₄, ազոտ — N, պղինձ — Cu։

2. Որոշեք  Ձեր  ընտրած  բարդ  անօրգանական  նյութերի  հարաբերական մոլեկուլային  զանգվածները Mr, որակական  և  քանակական բաղադրությունները՝ տարրերի  զանգվածային   հարաբերությունները, զանգվածային  և մոլային բաժինները:

Mr(NaCl)=23+35,5=58,5
Mr(H2O)=2×1+16=18
Mr(NaHCO3)=23+1+12+3×16=36+48=84
Mr(H2SO4)=2+32+64=98
Mr(CO2)=12+32=44
Mr(CO)=12+16=28

m(Na):m(Cl)=23:35,5
m(H2):m(O)=2:16
m(Na):m(H):m(C):m(O)=23:1:12:48
m(H):m(S):m(O)=2:32:64
m(C):m(O)=12:32
m(C):m(O)=12:16

w(Na)=23/58,4×100%=39,3%
w(Cl)=35,4/58,4×100%=60,6%


w(H2)=2/18×100%=11,1%
w(O)=16/18×100%=88,9%


w(Na)=23/84×100%=27,3%
w(H)=1/84×100%=1,1%
w(C)=12/84×100%=14,2%
w(O3)=48/84×100%=57,1%


w(H2)=2/98×100%=2%
w(S)=32/98×100%=32,6%
w(O4)=64/98×100%=65,3%


w(C)=12/44×100%=27,3%
w(O2)=32/44×100%=72,7%


w(C)=12/27×100%=44,4%
w(O)=16/28×100%=57,6%

Տնային աշխատանք (Քիմիա)

 *-Ընտրեք  կենցաղում  կամ  շրջապատում 10 նյութ, գրեք  դրանց  բանաձևերը և կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

  • Ինչպիսի՞ տարրերի  ատոմներից  է  կազմված  նյութը, ատոմների  քանակը
  • Որոշեք  բարդ  նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝Mr
  • Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w, զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

H2O(ջուր)

2 — ջրածին, 1 — թթվածին

Mr(H20) = Ar (H)*2+Ar(O)= 1*2+16 = 18

m(H):m(O) = 2:16

w(H) = 2/18 * 100% = 11,1%

w(O) = 16/18 * 100% = 88%

x(H) = 2/3, x(O) = 1/3

NaCl (կերակրի աղ)

1 — նատրիում, 1 — քլոր

Mr(NaCl) = Ar(Na) + Ar(Cl) = 30 + 35 = 65

m(Na):m(Cl) = 30:35

w(Na) = 30/65 * 100% = 46%

w(Cl) = 35/65 * 100% = 54%

x(Na) = 1/2, x(Cl) = 1/2

C12H22O11(շաքար, սախարոզ)

12 — ածխածին, 22 — ջրածին, 11 — թթվածին

Mr(C12H22O11) = 144 + 22 + 176 = 342

m(C):m(H):m(O) = 144:22:176

w(Na) = 144/342 * 100% = 42%

w(H) = 22/342 * 100% = 6%

w(O) = 176/342 * 100% = 51%

x(C) = 12/45, x(H) = 22/45, x(O) = 11/45

NaHCO₃ (խմելու սոդա, նատրիումի հիդրոկարբոնատ)

Նատրում — 1, ջրածին — 1, ածխածին — 1, թթվածին — 3

Mr(NaHCO) = 23 + 12 + 1 + 48 = 84

m(Na):m(H):m(C):m(O) = 23:12:1:48

w(Na) = 23/84 * 100% = 27%

w(H) = 1/84 * 100% = 1%

w(C) = 12/84 * 100% = 14%

w(O) = 48/84 * 100% = 57%

x(Na) = 1/6, x(H) = 1/6, x(C) = 1/6, x(O) = 3/6

C₃H₆O(ացետոն)

ածխածին — 3, ջրածին — 6, թթվածին — 1

Mr(C₃H₆O) = 36 + 6 + 16 = 58

m(C):m(H):m(O) =36:6:16

w(C) = 36/58 * 100% = 62%

w(H) = 6/58 * 100% = 10%

w(O) = 16/58 * 100% = 28%

x(C) = 3/9, x(H) = 6/9, x(O) = 1/9

CaCO₃(կալցիումի կարբոնատ)

կալցիում — 1, ածխածին — 1, թթվածին — 3

Mr(CaCO₃) = 40 + 12 + 48 = 100

m(Ca):m(C):m(O) = 40:12:48

w(Ca) = 40/100 * 100% = 40%

w(C) = 12/100 * 100% = 12%

w(O) = 48/100 * 100% = 48%

x(Ca) = 1/5, x(C) = 1/5, x(O) = 3/5

CO2(ածխաթթու գազ)

ածխածին — 1, թթվաածին — 2

Mr(CO2) = 12 + 32 = 44

m(C):m(O) = 12:32

w(C) = 12/44 * 100% = 27%

w(O) = 32/44 * 100% = 72%

x(C) = 1/3, x(O) = 23

Տնային աշխատանք (Քիմիա) 25.09.2022

*-Նյութերը դասակարգել, անվանել  և  գրել բանաձևերը, նկարագրել  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, ագրեգատային  վիճակը(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման  ջերմաստիճանները, ջերմա-,էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

ՆյութըԲանաձևըՖիզիկական հատկությունը՝ գույնըԱգրեգատային վիճակը(պինդ, հեղուկ, գազային)Եռման ջերմաստիճանը(oC)Հալման ջերմաստիճանը(oC)Լուծելիությունը ջրում
Կերակրի աղ(նատրիումի քլորիդ)NaClանգույն, բյուրեղային նյութպինդ1465801լավ
Շաքար(սախարոզ)C12H22O11անգույնպինդքայքայվում է185լավ
ՋուրH2Oանգույնհեղուկ1000
ԹթվածինOանգույն (հեղուկ և պինդ վիճակում երկնագույն է)հեղուկ, պինդ, գազային-183-219քիչ
ՋրածինHանգույնգազային-253-259քիչ
ԱզոտNանգույնգազային-196-210քիչ
ՊղնձարջասպCuSO4․5H2Oվառ կապույտպինդքայքայվում էքայքայվում էլավ
Խմելու սոդա(Նատրիումի հիդրոկարբոնատ)NaHCO₃սպիտակպինդքայքայվում էքայքայվում էլավ
ԱցետոնC₃H₆Oանգույնհեղուկ56-95միախառնվում է ցանկացած հարաբերությամբ
Էթիլ սպիրտ(էթանոլ)C₂H₆Oանգույնհեղուկ78-114միախառնվում է ցանկացած հարաբերությամբ
Քացախաթթու(էթանաթթու)C₂H₄O₂անգույնհեղուկ11878միախառնվում է ցանկացած հարաբերությամբ
Կավիճ(կալցիումի կարբոնատ)CaCO₃սպիտակպինդքայքայվում էքայքայվում էչի լուծվում
ԵրկաթFeարծաթափայլ, սպիտակպինդ28701539չի լուծվում
ԱլյումինAlարծաթափայլ, սպիտակպինդ2500660չի լուծվում
ՊղինձCuկարմիր, վարդագույնպինդ25431083չի լուծվում
ԱնագSnսպիտակ,արծաթափայլպինդ2620232չի լուծվում
ԿապարPbկապտա-գորշպինդ1745327չի լուծվում

Դաս 2 (Քիմիա) 12.09.2022

Դաս 2. 7,8- րդ  դաս. անցածի  կրկնողություն.  

Ֆիզիկական  մարմին  և նյութ: Ատոմ, մոլեկուլ, իոն:

Ֆիզիկական մարմինը ունի զանգված (m — կգ, գ, մգ), ունի ծավալ (v — մ3, լ, մլ, սմ3):

Նյութը փոքրագույն մասնիկների (ատոմ, մոլեկուլ, իոն) փոխազդեցության արդյունքն է իրեն բնորոշ ՝Գիտնականները քիմիական տարրերը բաժանեցին երկու խմբի`մետաղների  և ոչ մետաղների:

բաղադրությամբ,

կառուցվածքով,

հատկություններով և

զանգվածով ու ծավալով օժտված։

Նյութի հատկությունները, բաղադրությունը, կառուցվածքը։

Նյութերը ունեն որակական և քանակական բաղադրություն։ Նյութի հատկություններն են այն հատկանիշները, որոնցով նյութերը նման են իրար կամ տարբերվում իրարից։ Տարբերում են նյութերի երեք հատկություններ՝ ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիոլոգիական։ Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկում են կամ չափում են(առանց նոր նյութ ստանալու)։Նյութի ֆիզիկական հատկությունների օրինակներ՝

Գույնը

Հալման կամ եռման ջերմաստիճանը

Էլեկտրա-ջերմ հաղորդակցությունը

Ագրեգատային վիճակը

Քիմիական  ռեակցիաների  տեսակները՝ միացման, քայքայման, տեղակալման, փոխանակման, կատալիտիկ, օքսիդավերականգնման:

Քիմիական ռեակցիաները բազմաթիվ են ու բազմաբնույթ և լինում են տարբեր տեսակի:

Միացման են կոչվում այն ռեակցիանները, որի ընթացքում երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում մեկ բարդ նյութ։

Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիանները, որի ընթացքում մեկ բարդ նյութի քայքայումից ստացվում է երկու կամ ավելի նյութեր։

Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները:

Փոխանակման են կոչվում այն քիմիական ռեակցիանները

Քիմիական   տարրերի  պարբերական  օրենքը  և  համակարգը:

Նրան հաջողվեց բացահայտել տարրերի ատոմային զանգվածի ու քիմիական հատկությունների միջև առկա համընդհանուր պարբերական կապը:

Մենդելեևը 63 հայտնի տարրերի համար կազմեց առանձին քարտեր՝ գրանցելով յուրաքանչյուր տարրի և նրա միացությունների վերաբերյալ առավել կարևոր տեղեկությունները` քիմիական նշանը, անվանումը, բնույթը, հարաբերական ատոմային զանգվածը, օքսիդների, հիդրօքսիդների, բնորոշ աղերի  բանաձևերը և այլն:

Իսկ պարբերական համակարգը պարբերական օրենքի պատկերումն է։

Պարբերական համակարգը կազմված է յոթ հորիզոնական և ութ ուղղաձիգ շարքերից: Տարրերի հորիզոնական շարքը, որոնցում դիտվում է հատկությունների հետզհետե փոփոխություն` մինչև շարքի առաջին տարրի հատկությունների կրկնվելը, Մենդելեևն անվանեց պարբերություն: Ուղղաձիգ շարքերում՝ խմբերում  նման հատկություններով տարրերն են իրար տակ տեղադրված:

Ատոմի  բաղադրությունը  և  էլեկտրոնային  թաղանթի  կառուցվածքը: 

Ատոմը կազմված է դրական լիցքավորված միջուկից, միջուկի շուրջը պտտվում են բացասական լիցքավորված էլեկտրոնները։ Ատոմի միջուկում գտնվում են նեյտրոնները և պրոտոնները, իսկ միջուկի շուրջ պտտվում են էլեկտրոնները, որոնց համախումբն էլ առաջացնում է էլեկտրոնային թաղանքը։ Էլեկտրոնների թիվը ատոմի էլեկտրոնային թաղանթում հավասար է ատոմի միջուկում պրոտոնների թվին։

Ատոմի  հատկությունները՝ ատոմի շառավիղ՝ r, իոնացման  էներգիա`I, էլեկտրաբացասականություն`(ՀԷԲ), վալենտականություն (Վ), օքսիդացման  աստիճան (ՕԱ):

Ատոմի շառավիղ է համարվում ատոմի արտաքին էլեկտրոնային շերտի հեռավորությունը միջուկից:

Քիմիական տարրի՝ հիմնական վիճակում գտնվող ատոմից էլեկտրոն «պոկելու» և միջուկի « ազդեցության ոլորտից » հեռացնելու համար անհրաժեշտ էներգիան անվանվում է իոնացման էներգիա:

Վալենտականությունը քիմիական տարրի ատոմի՝ մի այլ տարրի խիստ որոշակի թվով ատոմներ միացնելու հատկությունն է:

Որպեսզի պայմանական լիցքը չշփոթեն իոնի լիցքի հետ, այն անվանել են օքսիդացման աստիճան:

 Հարաբերական  ատոմային զանգված՝ Ar:

Հարաբերական ատոմային զանգվածը(Ar) տարրի մեկ ատոմի զանգվածի հարաբերությունն է զանգվածի ատոմային միավորին (զ.ա.մ.):

Քիմիական  բանաձև, հարաբերական  մոլեկուլային   զանգված՝M:

Քիմիական բանաձևը, դա նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է, որը գրվում է քիմիական նշանների և ինդեքսների միջոցով: Ինդեքսը ցույց է տալիս ատոմների թիվը մոլեկուլում:

Տարրի զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս, թե նրա հարաբերական ատոմային զանգվածը որ մասն է կազմում հարաբերական մոլեկուլային զանգվածից:

Քիմիական  կապի  տեսակները`կովալենտային(բևեռային, ոչբևեռային),իոնայի, մետաղային, ջրածնային:

Քիմիական կապը ատոմների միջև փոխազդեցություն է, ինչի արդյունքում առաջանում են մոլեկուլներ։

Իոնային կապն իրագործվում է տարանուն լիցքավորված իոնների էլեկտրաստատիկ ձգողությամբ:

Քիմիական կապը, որն առաջանում է երկու ատոմի միջև ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգի միջոցով կոչվում է կովալենտային:

Ջրածնային կապն առաջանում է ջրածին պարունակող այնպիսի միացություններում, որոնցում ջրածինը միացած է խիստ էլեկտրաբացասական տարրի ատոմին:

Այն փոխազդեցությունը, որն առաջանում է մետաղների ատոմների վալենտային էլեկտրոնների ընդհանրացված օրբիտալների և մետաղի իոնների միջև, կոչվում է մետաղային կապ: