Տնային աշխատանք (Պատմություն)

Հայաստանի Առաջին հանրապետությունը իր գոյության 2․5 տարիների ընթացքում ունեցել է 4 վարչապետներ։ ՀՀ բոլոր վարչապետները եղել են ՀՅԴ-ականներ։ Նրանց բոլորին վիճակված էր կառավարել Հայաստանի Առաջին հանրապետությունը գերլարված իրավիճակում և տեսնել պատերազմներ, սով, հիվանդություններ, ապստամբություններ և այլն։

Ընտրե՛ք մեկին

  • Հովհաննես Քաջազնունի
  • Ալեքսանդր Խատիսյան
  • Համո Օհանջանյան
  • Սիմոն Վրացյան

Կատասրե՛ք փոքր ծավալների հետազոտական աշխատանք նրանցից մեկի մասին։

Փորձե՛ք հիմնավորել ձեր ընտրությունը

Առաջադրանքները նախատեսված են 9 դասարանի սովորողների համար

Հովհաննես Քաջազնունի

Հովհաննես Քաջազնունից եղել է Հայաստանի առաջին վարչապետը։ Ծնվել է 1868թ. փետրվարի 1-ին, Ջավախքում։ 1877-1886թ․ Թիֆլիսում ստանում է միջնակարգ կրթություն, սկզբում մասնավոր դպրոցում, ապա` ռեալական ուսումնարանում: 1887-1893թ․ սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ինժեներների ինստիտուտում:

1907-1910թթ. զբաղվում է Բաքվի հայկական Սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոս մայր տաճարի նախագծման և շինարարության աշխատանքներով: 1910թ. ամռանը ձերբակալվում է: Ազատվում է խոշոր դրամական գրավով: Խուսափելով դատից` տարվա վերջին փախչում է արտասահման, 1911-1914թթ. անց է կացրել Ֆրանսիայում՝ Փարիզ, Մոնպելյե, Բելգիայում՝ Գենտ, Բրյուսել, Օսմանյան կայսրությունում:

1917-ին Քաջազնունին ընտրվում է Հայոց Ազգային խորհրդի, 1918-ի փետրվարին՝ Անդրկովկասյան Սեյմի անդամ:

Սեյմի կազմում 1918-ին մասնակցել է Տրապիզոնի բանակցություններին, նույն տարվա հունիսին, որպես Հայաստանի ներկայացուցիչ (Ալեքսանդր Խատիսյանի և Միքայել Պապաջանյանի հետ) Օսմանյան կայսրության պատվիրակության հետ ստորագրել Բաթումի հայ-թուրքական Հաշտության և բարեկամության դաշնագիրը:

Վերադառնալով Հայաստան

ստանձնում խորհրդարանի նախագահի տեղակալի աթոռը, նոյեմբերի վերջերին դառնում նախագահ: Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո որոշ ժամանակով ձերբակալվում է: Մասնակցում է 1921-ի փետրվարյան ապստամբության արդյունքում ձևավորված Հայրենիքի փրկության կոմիտեի աշխատանքներին:

1921-ի ամռանը հազարավոր հայերի հետ անցնում է Արաքսը, ապրում ապա՝ Իրանում, Եգիպտոսում, Պոլսում, Ռումինիայում: Քաջազնունին մահացավ 1938 թ. հունվարի 15-ին։

Առաջադրանքներ (Պատմություն)

Թվել սելջուկ-թուրքերի արշավանքները:

Հայաստան, Վասպուրական, Բասեն գավառ, Կարնո դաշտ, Արծն քաղաք, Կարս քաղաք։


Նշել, թե ինչ հարաբաերություններ էին Բյուզանդիայի և սելջուկ թուրքերի միջև 9-10-րդ դարերում:

Նրանք թշնամիներ էին և ունեին վատ և դժվար հարաբերություններ։


Ի՞նչ դեպք է տեղի ունեցել 1071թ.:

1071-ի գարնանը Բյուզանդիայի կայսր Ռոմանոս IV հետ է գրավել Մանազկերտը։ Այնուհետև սելջուկ-թուրքական բանակը հարձակվել է բյուզանդական զորքի վրա։ Ճակատամարտի թեժ պահին բյուզանդական բանակի կազմում եղած վարձկան ուժերն ու պեչենեգներն անցել են իրենց ցեղակից թուրքերի կողմը, բյուզանդացի զինվորները խուճապահար լքել են ճակատը և վերադարձել ճամբար։ Սակայն Բյուզանդիայի կայսեր վիրավորվելուց ու գերեվարվելուց հետո ճակատամարտն ավարտվել է սելջուկների հաղթանակով։ Այդ դեպքից հետո նրանք կնքեցին հաշտության պայմանագիրը։

Ամփոփում (Պատմություն)

Ամփոփումների շարք

Բանավոր ներկայացնել Հռոմեկան կայսրությունը։

Առաքելական դարաշրջանում աշխարհի ամենահզոր ուժն էր Հռոմեկան կայսրությունը։

Անվտանգ էին երկրի սահմանները, կարգավորված էին պետական կառավարման բոլոր մակարդակները: Մեծ առաջընթաց ապրեց մշակույթը: Կառուցվեցին բազմաթիվ շքեղ շինություններ: «Ոսկեդարից» հետո տերությունում ուժեղացան հակասությունները: Խախտվեց ներքին հավասարակշռությունը: Դրանից օգտվելով՝ հարևան բարբարոս ժողովուրդները սկսեցին ավերել նրա տարածքները: 

Նշել հռոմեկան կայսրերից մի քանիսին, նկարագրել նրանց։

Ներոն, Կալիգուլա, Օկտավիանոս Օգոստոս, Կլավդիոս։

Ինչպե՞ս կործանվեց Հռոմեկան կայսրությունը։

Ժամանակ անցավ հետո վերսկսվեցին իշխանության համար պատերազմները: Հաղթեց Կոնստան տինոս Մեծը: Նա իր մայրաքաղաքը դարձրեց Բոսփորի նեղուցի ափին գտնվող հունական Բյուզանդիոն քաղաքը: Նա քաղաքը վերակառուցեց շքեղ շինություններով և կոչեց իրանունով`Կոստանդնուպոլիս: Սակայն գնալով ակներև էր դառնում Հռոմեական կայսրության արևելյան և արևմտյան հատվածների տարբերությունը: Արևելքն անհամեմատ ավելի զարգացած էր, իսկ արևմուտքում գերակայում էին գյուղական կյանքն ու կենցաղը: Ի վերջո դա հանգեցրեց տերության բաժանմանը: 

Այն անընդհատ թուլանում էր, իսկ բարբարոս ժողովուրդների՝ հոների, գոթերի, վանդալների արշավանքները գնալով ավելի ահարկու էին դառնում: Հռոմը բազմիցս գրավվեց ու կողոպտվեց: Ի վերջո՝ Արևմտահռոմեական կայսրությունը 476 թ. դադարեց գոյություն ունենալուց: 

Առաջադրանք (Պատմություն)

Ամփոփումների շարք

Նշել փաստեր հեթանոսական կրոնի մասին։

  • Հեթանոսական կրոնը ծագել է շրջանի տարբեր կրոնների միացումից, մասնավորապես Արատտայի կրոնի և հին արևելքի կրոնների ձուլումից։
  •  Ուրարտուի կրոնը հայոց տարբեր ցեղերի և համադաշնությունների միասնական դիցարան էր էր, որը «հավաքվեց» և վերջնական իր տեսքը ստացավ Իշպուինի և Մենուայի արքաների ջանքերով։
  • Հեթանոսության աստվածաբանության հիմքում մոնիզմ է։ Ըստ հավատքի ՝ սկզբում Արն էր, որը իրականության ստեղծող ուժն է։ Արն անդեմ է, առանց որակների, տիեզերքի, համատիեզերային իդեալի և տիեզերական գիտակցության սկզբունքը։ Ըստ արորդիների ՝ Արը կյանք տվող բառարմատ է, և այն բառերի հիմքում է, ինչպես օրինակ, արվեստ, արյուն, արգանդ, արմատ, արքա, արի, արական, արև, Արա, Չարի։
  • Հեթանոսների հասարակական արարողություններն ու ծեսերն անց են կացվում հին սրբավայրերում, որոնք հաճախ փլատակների մեջ են:Ամենակարևորը Գառնիի առաջին դարի տաճարն է, որը դարձել է հեթանոս շարժման շարժման հիմնական հանդիսավոր կենտրոնը։

Ինչպիսի՞ վերաբերմունք ուներ Տրդատ 3-րդ Մեծը Քրիստոնեական կրոնքի նկատմամբ 301-ից առաջ և հետ։

301թ․-ից առաջ

Տրդատ Մեծը հրովարտակով կոչ է անում հպատակներին հավատարիմ մնալ հեթանոսական կրոնին և մահապատիժ է սահմանում քրիստոնյաների համար։

301թ․-ից հետո

Հայ ժողովրդի պատմության մեջ 301 թվականին տեղի ունեցավ դարակազմիկ մի իրադարձություն և Տրդատ III Մեծ Արշակունին քրիստոնեությունը ճանաչել է պետական պաշտոնական կրոն։

Ո՞վ էր Գրիգոր Լուսավորիչը։

Գրիգոր Լուսավորիչը առաջաին Հայող եկեղեցու կաթողիկոսն էր։

Հռոմի Դիոկղետիանոս կայսեր օգնությամբ 287 թ-ին Մեծ Հայքի թագավորության գահը բարձրացած Տրդատ Գ, իր հովանավորի օրինակով, սկզբում հալածեց քրիստոնյաններին՝ իբրև քաղաքական վտանգավոր ուժի, իսկ նրանց պարագլուխ Գրիգոր Լուսավորիչին նետեց Արտաշատ քաղաքի Խոր Վիրապ կոչվող հանցագործների համար նախատեսված բանտը։ Սակայն շուտով համոզվելով, որ Հայաստանի նկատմամբ Հռոմը վարում է խարդախ ու զավթողական քաղաքականություն, Տրդատը հիասթափվեց նրա «դաշնակցությունից» և դադարեցրեց նաև քրիստոնիանների հալածանքները։

Գրիգոր Լուսավորիչը հաստատեց իր տոհմի հոգևոր միապետության ժառանգական իշխանությունը, ստեղծեց եկեղեցական ֆեոդալական և ամուր կազմակերպություն։ Գրիգոր Լուսավորիչը հիմնեց նոր դպրոցներ, որոնցում ուսուցումը տարվում էր նոր կրոնի պաշտոնական լեզուներով՝ հունարենով և ասորերենով։ Կյանքի վերջին տարիներին Գրիգոր Լուսավորիչը իր պաշտոնը հանձնելով Արիստակեսին՝ գնաց ճգնարան, ուր և վախճանվեց։ Մի քանի տարի անց նրա աճյունը տեղափոխվեց և ամփոփվեց Թորդան գյուղում։

Թեստային հարցեր (Պատմություն)

Թեստային հարցեր՝ 

1) Ո՞ր ծովի ափին էր գտնվում Կիլիյան Հայաստանը։ 

ա․Միջերկրական ծովի ափին,

բ․ Սև ծովի ափին 

2) Ո՞վ էր Կլիկյան Հայաստանի առաջին թագավորը՝ 

 ա․ Մլեհ,

բ․Լևոն 2-րդ 

3) Ի՞նչ է ստեղծել Սմբատ սպարապետը։

ա․ Բանակ,

բ․ Դատաստանագիրք 

4) Նշվածներից ո՞րն է Կիլիկյան Հայաստանի բերդերից։

 ա․Կոռիկոս

բ․Ամբերդ 

5) Ո՞վ էր Կիլիկյան Հյաստանի առաջին իշխանը։

 ա․ Ռուբեն Ա,

բ․ Թորոս 2-րդ 

Հարցեր Կիլիկիա Հայաստանի վերաբերյալ (Պատմություն)

 Նշել Կիլիկյան Հայաստանի  Իշխաններին։

Ռուբեն Ա (1080–95 թթ. )

Կոստանդին Ա (1095–1100 թթ.)

Թորոս Ա (1100–29 թթ.)

Լևոն Ա (1129–37 թթ.)

Թորոս Բ (1145–69 թթ.)

Ռուբեն Բ (1169 թ.)

Մլեհ (1169–75 թթ.)

Ռուբեն Գ (1175–87 թթ.)

Լևոն Բ (1187–98 թթ.)

․ Նշել թե երբ՞ Կիլիկյան Հայաստանը հռչակվեց թագավորություն։

Կիլիմիա Հայաստանը հռչակվեց թագավորություն 198–1375 թթ.։

․ Նշել Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներին։

Լևոն Բ (1198–1219 թթ.)

Զաբել (1219–22 թթ.)

Ֆիլիպ (1222–25 թթ.)

Հեթում Ա (1226–69 թթ.)

Լևոն Գ (1269–89 թթ.)

Հեթում Բ (1289–96 թթ․)

Սմբատ (1296–98 թթ.)

Կոստանդին Բ (1298–99 թթ.)

Լևոն Դ (1301–08 թթ.)

Օշին Ա (1308–20 թթ.)

Լևոն Ե (1320–42 թթ.)

Գվիդոն կամ Կոստանդին (1343–44 թթ.)

Կոստանդին Դ (1345–63)

Կոստանդին Ե (1365–73 թթ.)

Լևոն Զ  (1374–75 թթ.)

․ Կիլիկյան Հայաստանի ամրոցներ։

Գուգլակ բերդ, Թիլ Համտուն բերդ, Բաղրաս բերդ, Հռոմկլայի բերդ, Պապեռոնի բերդ, Խառնի բերդ, Սիս , Այնթապ բերդաքաղաք , Թումլու բերդ, Սարվանդիքար բերդաքաղաք, Վահկա բերդ, Լամբրոնի բերդ, Անարզաբա բերդաքաղաք, Լևոնկլա կամ Լևոնի բեր, Սելևկիա բերդաքաղաք, Կոռիկոսի ծովային բերդ, Մարաշ բերդաքաղաք, Անամուռ բերդ։

Սիս բերդաքաղաքը

Գտնվում է Դաշտային Կիլիկիայում, Թուրքիայի Ադանա նահանգի Քոզանի գավառում, Սիս գետի և Անցմնցուկ գետակի ափին: Հիշատակվում է հնագույն ժամանակներից:Անունը սեմական ծագում ունի և նշանակում է քահանաների բնակատեղի: Հնագույն ժամանակներից պատկանել է Հռոմին, այնուհետև անցել է Բյուզանդիային: 12-րդ դարի սկզբին մտել է Կիլիկիայի հայկական իշխանապետության կազմի մեջ: Ըստ պատմիչ Մատթեոս Ուռհայեցու վկայության` 1114 թվականի նոյեմբերի 13-ի երկրաշարժից խիստ տուժել է նաև Սիսը, զոհվել են բազմաթիվ բնակիչներ: Դրանից հետո Մլեհ իշխանը վերակառուցեց այն։

․ Կիլկյան Հայաստանի փոխհարաբերությունները խաչակրաց իշխանությունների հետ։

Հայոց կիլիկիայի իշխանները, թագավորները և թագուհիները

Հայոց կիլիկիայի իշխանները, թագավորները և թագուհիները

Իշխանների գահացանկ

Ռուբեն Ա (1080–95 թթ. )

Կոստանդին Ա (1095–1100 թթ.)

Թորոս Ա (1100–29 թթ.)

Լևոն Ա (1129–37 թթ.)

Թորոս Բ (1145–69 թթ.)

Ռուբեն Բ (1169 թ.)

Մլեհ (1169–75 թթ.)

Ռուբեն Գ (1175–87 թթ.)

Լևոն Բ (1187–98 թթ.)

Թագավորների և թագուհիների գահացանկ

Լևոն Բ (1198–1219 թթ.)

Զաբել (1219–22 թթ.)

Ֆիլիպ (1222–25 թթ.)

Հեթում Ա (1226–69 թթ.)

Լևոն Գ (1269–89 թթ.)

Հեթում Բ (1289–96 թթ․)

Սմբատ (1296–98 թթ.)

Կոստանդին Բ (1298–99 թթ.)

Լևոն Դ (1301–08 թթ.)

Օշին Ա (1308–20 թթ.)

Լևոն Ե (1320–42 թթ.)

Գվիդոն կամ Կոստանդին (1343–44 թթ.)

Կոստանդին Դ (1345–63)

Կոստանդին Ե (1365–73 թթ.)

Լևոն Զ  (1374–75 թթ.)

Կիլիկիայի հայկական պետություն (Պատմություն)

Թշնամիններին հաղթելուց հետո Ռուբեն Գ-ն, փորձեց սանձել որոշ իշխանների։ 1182թ․ նա շրջափկեց Լամբրոնը, սակայն գրավել չկարողացավ: Կենտրոնական իշխանության դեմ պայքարում Հեթումյաններն օգնություն խնդրեցին Անտիոքի դուքս Բոհեմունդից: 1185 թ-ին վերջինս խաբեությամբ Ռուբեն Գ-ին հրավիրեց Անտիոք և ձերբակալեցին։ Լևոն Բ-ի իշխանապետության տարիներին պետությունը հզորացել էր։

Կիլիկիան թագավորության ժամանակաշրջանում

Թագավորության և Ռուբինյան արքայատան հիմնադիրը Լևոն Բ Մեծագործն էր։ Լևոն Բ-ի թագադրումը դիտվել է որպես քաղաքական մեծ իրադարձություն։ Նրա օրոք թագավորության սահմանները տարածվել են Սելևկիայից մինչև Անտիոք և այլ վայրեր։ Լևոն Բ-ն Հայոց գահաժառանգ է հռչակել իր փոքր դուստրին՝ Զաբելին, իսկ մահից առաջ պետության խնամակալներ է կարգել Կոստանդին սպարապետին։  1222 թ-ին Զաբելին ամուսնացրել են Անտիոքի դուքս Բոհեմունդի 16-ամյա որդի Ֆիլիպի հետ և նրան հանձնել գահը, պայմանով, որ  հարգի հայ իշխանների իրավունքները, հայոց հավատն ու սովորույթները: Սակայն Ֆիլիպը հոր սադրանքով չի կատարել խոստումը, որի համար Կոստանդինը 1225 թ-ին ձերբակալել և մահապատժի է ենթարկել նրան: Դրանից հետո սկսեցին որոշել  13-ամյա Հեթումին պսակել Զաբելի հետ և հռչակել Հայոց թագավոր: 

Հեթում Ա-ն դարձավ նոր արքայատոհմի`Հեթումյանների հիմնադիրը: Նրա գահակալման ժամանակ մոնղոլ-թաթարները սկսել են սպառնալ Կիլիկիայի թագավորութ։ 1254 թ-ին Հեթում Ա-ն մեկնել է Կարակորում, դա մոնղոլների մայրաքաղաքն է և այնտեղ փոխօգնության պայմանագիր կնքել։

1266թ․ Եգիպտոսի սուլթանությունը ներխուժել էր Կիլիկիա։  Մառիի ճակատամարտում հայկական զորամասի պարտությունից հետո թշնամին գրավել է Սիսը և այլ քաղաքներ։  1268 թ-ի հուլիսին հաշտություն է կնքել և գերությունից ազատել գահաժառանգ Լևոնին։

Լևոն Գ-ի գահակալման սկզբնական տարիներին հայոց թագավորությաննը սպառնացել է Եգիպտոսի սուլթանությունը։  1275 թ-ին Եգիպտոսի սուլթանության զորքերը ներխուժել են Կիլիկիա, ավերել և ավերել են տարբեր կառույցներ և բնակավայրեր։ Սակայն Սիս քաղաքի մոտ հայկական բանակը Սմբատ Սպարապետի գլխավորությամբ ջախջախել է թշնամուն և ազատագրել երկիրը: Փոփոխակի հաջողություններով պատերազմները շարունակվել են շուրջ 1 տասնամյակ: 1285 թ-ին Լևոն Գ-ն և Եգիպտոսի սուլթանը ստորագրել են 10-ամյա հաշտության պայմանագիր: Դրանից հետո Կիլիկիան սկսեցին կամաց — կամաց վերականգնել

Կիլիկիայի հայկական պետություն (Պատմություն)

 Հովհաննես Կոմնենոս կայսրը 1137 թ-ին Բյուզանդիայի Միջերկրական ծովով ներխուժեց Կիլիկիա և գրավեց ողջ Կիլիկիան ու գերեվարեց Լևոն Ա-ին ու նրա 2 որդիներին: Մի քանի տարի անց Լևոն Ա-ն կարողացավ փախչել գերությունից։ Իր եղբայների՝ Ստեփանեի ու Մլեհի օգնությամբ համախմբելով հայկական ուժերը, ազատագրեց երկիրը։ Իսկ 1137թ․ կարողացավ վերականգնել Հայոց պետականությունը։

1152 թ-ին Կիլիկիա ներխուժեցին բյուզանդական զորքերը։ Հայկական բանակը հանկարծակի գրոհով ջախջախեց թշնամուն: Բյուզանդական զորքերի հետագա արշավանքները ուղղվեցին, և կայսրը ստիպված եղավ Թորոս Բ-ին պատվել Պան Սեբաստոս բարձրագույն տիտղոսով և հաշտություն կնքել նրա հետ: Ապահովության համար  Թորոս Բ-ն պահում էր 30-հզ-անոց բանակ: Թորոս Բ-ից հետո հաջորդեց Մլեհ իշխանը։ Նա բյուզանդացիներից և խաչակիրներից ազատագրեց երկրի ծովեզրյա շրջաններն ու Տարսոն, Ադանա, Պոմպեապոլիս քաղաքները: Վերջինիս գահակից եղբայր Լևոնը 1180-ական թվականներին օտարազգիներից մաքրեց ծովեզերքը։